Metoda Myślącej Klasy, którą stosujemy w Liceum LifeSkills, jest to zestaw 14 praktyk, które mają pomóc w tym, by jak największa grupa uczniów przez jak największą część lekcji była zaangażowana w… myślenie. Oto kilka najważniejszych zasad tego podejścia: uczniowie pracują w grupach, które są losowo dobierane, otrzymują zadania, które nie są typowymi, proceduralnymi zadaniami, tylko takimi, które wymagają jakiegoś pomysłu, czasami strategii, rozmowy z innymi osobami w grupie, co można zrobić, próbowania i akceptowania lub wycofywania się z pomysłu, wspólnego poprawiania błędów oraz tego, co widać od razu, gdy wchodzi się do klasy – uczniowie pracują przy pionowych, zmazywalnych powierzchniach (foliach) rozwiązując zadania na stojąco. 

Wdrożenie wszystkich praktyk to oczywiście dłuższy proces, nie wszystko udaje się zrobić od razu, ale zaangażowanie po stronie uczniów daje energię do tego, by starać się jeszcze bardziej.

Klasa I, grupa rozszerzona pracuje w ten sposób na matematyce od pierwszej lekcji w 1. klasie i widać, że uczniowie lubią pracować w ten sposób – najczęstszym pytaniem, jakie słyszę na korytarzu, gdy się widzimy po raz pierwszy danego dnia to: “czy będą dziś folie?”

W tradycyjnym podejściu zazwyczaj jeden uczeń rozwiązuje jakiś przykład przy tablicy a pozostali – teoretycznie – sprawdzają swoje rozwiązanie, śledzą tok rozumowania, słuchają wyjaśnień nauczyciela, ale w praktyce dzieje się wiele innych, mniej pożądanych zachowań, tym bardziej, że ławka i “plecy kolegi” pozwalają ukryć to, czego lepiej, żeby nauczyciel nie widział: niektórzy się obijają, inni udają, że pracują, jeszcze inni przepisują z tablicy myślami będąc gdzie indziej, są też tacy, którzy nic nie robią.

Praca “przy foliach” zmusza do innego działania. Po pierwsze zadania powinny być wybrane tak, by nie były nużące, nie były też oczywiste od samego początku, zmuszały do rozmów o matematyce. Stąd praca w dwu lub trzyosobowych zespołach. Grupy są dobierane losowo w taki sposób, że uczniowie widzą tę losowość.

Nauczyciel przestaje być jedyną osobą, którą można prosić o wyjaśnienia.

Gdy wchodzi się do klasy, to na pierwszy rzut oka wydaje się, że jest… chaos. Uczniów nie ma w ławkach, jednocześnie mówi kilka osób, a nauczyciela nie widać, bo jest przy którejś z grup. Jednak mimo tego, a może właśnie dlatego, że tak się dzieje – jest praca, jest zaangażowanie i jest uczenie się, najczęściej wzajemnie od siebie. Uczniowie szybko odkryli, że mogą porównać wyniki u sąsiedniej grupy i w ten sposób monitorować, czy są na dobrej drodze ew. pójść do “konkurencji” i poprosić o wskazówki. Nauczyciel przestaje być jedyną osobą, którą można prosić o wyjaśnienia. To, że można łatwo zmazać błędny zapis pomaga w podejmowaniu prób i też szybkim nanoszeniu poprawek. Przyjazna atmosfera wokół popełniania błędów sprawia, że uczeń po prostu zaczyna pisać, a nawet jeśli pojawią się usterki (nie będę oceniany przez innych z grupy, nie wyśmieją, ale wytłumaczą), to można je poprawić i dojść do sukcesu. Rozwiązanie zadania to efekt wspólnej pracy całej grupy, a nie tylko jednego ucznia. 

Prawie wszyscy uczniowie z klasy I w końcoworocznej ankiecie zaznaczyli metodę MK jako tę, która pomogła im w nauce. Ale też trzeba przyznać – zaakceptowali szybko nowe formy pracy i się do nich stosują. Gdy dochodzą nowe osoby albo w trakcie zastępstwa pokazują innym w praktyce, jak ta metoda działa. 

Atmosfera “pracy przy foliach” przeniosła się też na ten czas, gdy pracujemy “w ławkach” – zespoły tworzą się spontanicznie a rozmowy, które się toczą, są o rozwiązywanych zadaniach. 

Na koniec lekcji staramy się zrobić małe podsumowanie i zapisać, co chcę zapamiętać z tego zadania, np. że w tym zadaniu ważne były wzory skróconego mnożenia albo że należy uważnie czytać treść zadania i wyciągać z niego wszelkie ukryte informacje. 

Dla mnie osobiście największą radością są sytuacje, gdy uczniowie wzajemnie się wspierają i tłumaczą sobie, swoim językiem, różne zawiłości.

Nie zliczę chwil, gdy lekcja się kończy a uczniowie nadal stoją przy foliach, nie zauważają końca lekcji, bo zadanie tak ich wciągnęło, że nawet przerwa nie jest w tym momencie taka ważna.

Tej metody nie da się nauczyć “teoretycznie”, jest bardzo “praktyczna”, dlatego jestem ogromnie wdzięczna klasie I, że dali się pociągnąć Myślącej Klasie i dzięki wspólnym lekcjom także się (wciąż) czegoś uczę.

„Patoedukacja” stanowi próbę zrozumienia mechanizmów, rządzących współczesną polską szkołą. Wytworzyły się one bowiem ze zderzenia założeń i wartości deklarowanych w polityce oświatowej oraz szkolnej codziennej praktyki. Książka Harpuli skłania do przyjrzenia się paradoksom polskiej oświaty. Paradoksom, które autor scharakteryzował już w samym tytule, używając złożenia „patoedukacja”.

Harpula już we wstępie zwraca uwagę na ten kontekst cierpienia. „Młodzi ludzie są zmęczeni, zniechęceni, pozbawieni wiary w siebie. (…) Gdy [nauczyciele] wrócili do szkół, ich frustracja zaowocowała falą odejść z zawodu” – pisze autor. Swoją książką chce dać wyraz niezgodzie na „urągającą zdrowemu rozsądkowi bylejakość”. Bo koniec końców ta bylejakość, wprowadzanie zmian bez faktycznych przemian, brak uważności i ignorancja prowadzą do cierpień uczniów, nauczycieli i rodziców.

Rozmówcy Harpuli opowiadają szczegółowo o różnych obszarach edukacji, prowadzących do takiego stanu rzeczy w Polsce. Profesor Konarzewski skupia się na fundamentalnym dokumencie, określającym treści przerabiane podczas lekcji – na podstawie programowej. Podlegająca nieustannym zmianom od 30 lat jest źródłem frustracji, mimo tego, że ma za zadanie jedynie ustanawiać ramy zagadnień przekazywanych uczniom. Dla kogo właściwie jest tworzona podstawa programowa? Czy jest to regulacja, która wnosi do szkoły za dużo czy za mało? Chcąc, nie chcąc to właśnie od podstawy programowej zależy to, co dzieje się w klasie szkolnej. Czy aby na pewno?

Na tym aspekcie codziennej pracy szkoły skupił się z kolei prof. Śliwerski. „Zerwać z systemem klasowo-lekcyjnym” – buntowniczo stwierdził naukowiec. Nawiązując do analogii z więzieniem, znanym z twórczości francuskiego filozofa Michela Foucaulta, profesor zobrazował konsekwencje płynące z tak skonstruowanej rzeczywistości szkolnej. Jakie są to konsekwencje? Czy istnieje alternatywa dla sytemu klasowo-lekcyjnego? Joanna Rawecka będzie argumentować, że musimy taką znaleźć, bo w przeciwnym wypadku fala trudności psychicznych dzieci i młodzieży będzie się nasilać. Jako psycholożka rozmówczyni Harpuli dosadnie przedstawia negatywne efekty gry, która uprawia się w szkole z udziałem uczniów, nauczycieli i rodziców. Odniesienie do gry nie jest obce dla zespołu naszego Liceum LifeSkills. W pozycji sprzed 2 lat, zatytułowanej „Gra w szkołę. Od presji do zjawisk licealnych” zidentyfikowaliśmy i nazwaliśmy niektóre z gier, jakie towarzyszą szkolnej codzienności. Czy da się porzucić tę metaforę? Kto miałby przerwać szkolną grę? To trudne zadanie, tym bardziej, że nie do końca jasne są jej zasady. Kolejny rozmówca autora „Patoedukacji” – Łukasz Korzeniowski, założyciel Stowarzyszenia Umarłych Statutów – twierdzi wręcz, że reguły te są nagminnie nieprzestrzegane. Jeśli ich wyrazem są szkolne statuty, to są one pisane niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oświatowego lub stanowią martwe zapisy. Z drugiej strony, regulacjom statutowym podlegają sprawy banalne jak wyjście do toalety. „Dyskusja o tym, czy uczniowie mogą zaspokajać potrzeby fizjologiczne, pokazuje, że polskie szkoły nie są bezpiecznym, wspierającym środowiskiem” – Korzeniowski konkluduje jedno z pytań.

Na ile zmianę mogą zagwarantować troskliwi pedagodzy? Do takich z pewnością należą ci, którzy z dużą świadomością metodyczną ocenę traktują jako informację w ramach procesu edukacyjnego, a nie jako sposób dyscyplinowania uczniów. Opisuje to Anna Szulc – nauczycielka liceum, nie stawiająca ocen bieżących, stosująca wyłącznie informację zwrotną.

Posłużyła się ona metaforą „szkoły pruskiej”. To historyczne odniesienie ma zwrócić naszą uwagę na zastój i stagnację w polskiej szkole, które przykrywane są pozorami unowocześniania poprzez wprowadzanie kolejnych reform. Faktycznie jednak jest tak, że wiele elementów współczesnej codzienności szkolnej nie zmieniła się od stu albo i więcej lat. Zwróciła na to uwagę także dr Marzena Żylińska. Pedagogika jest nauką silnie powiązaną z psychologią i naukami o rozwoju mózgu. „Niestety, szkoła jest odporna na wiedzę, a ludzie decydujący o tym, jak działa system edukacji, nie wyciągają wniosków z badań” – konstatuje pesymistycznie dr Żylińska.  Czy da się odwrócić tę tendencję? Niektórzy próbują. Jak ostatni rozmówca Wojciecha Harpuli – dr Łukasz Srokowski, który założył własną szkołę, by wprowadzać w niej elementy systemu fińskiego. Z jakimi skutkami? W swojej opowieści wskazywał, że z zadowalającymi, mimo tego, że zrobił to w warunkach szeroko krytykowanego systemu oświaty w Polsce. W tym samym duchu, od początku powstania naszego Liceum, wypowiadali się nasi Założyciele, którzy publicznie apelowali: nie palcie szkół publicznych, otwierajcie własne prywatne. Lub twórzcie klasy autorskie… 

W tym samym duchu, od początku powstania naszego Liceum, wypowiadali się nasi Założyciele, którzy publicznie apelowali: nie palcie szkół publicznych, otwierajcie własne prywatne. Lub twórzcie klasy autorskie… 

W Liceum LifeSkills, od 10 lat chcemy tworzyć i proponować zmianę. Spotykając kolejne osoby, uczniów i rodziców, którzy zderzyli się z polskim systemowym szkolnictwem, nie raz mieliśmy okazję poznać historie pełne cierpienia. Tak być nie powinno. Dlatego zgadzamy się z tym, co łączy wszystkie osoby, z którymi rozmawiał Wojciech Harpula – należy odpowiedzieć sobie na pytanie: po co nam szkoła? W mojej ocenie szkoła służy nauce radzenia sobie z przeciwnościami i osiągnięciu powodzenia w życiu. Dlatego powinna być prowadzona z troską o młodego człowieka. Tak właśnie widzimy to jako pedagodzy w naszym Liceum. Książka Wojciecha Harpuli pokazuje, że nie jesteśmy sami. To pocieszające. „Patoedukacja” zaznacza, że najwidoczniej polska szkoła potrzebuje wysp wytchnienia takich jak LifeSkills.

Każdy z nas ma dni, kiedy trudno się skoncentrować. Myśli uciekają, palce stukają nerwowo
po stoliku, a na kartce pojawiają się wzory z długopisu. W takich chwilach nawet najbardziej
interesująca lekcja może stać się wyzwaniem. W naszym liceum postanowiliśmy spróbować
to zmienić wprowadzając gniotki, czyli niewielkie, elastyczne przedmioty o różnych
kształtach, które pomagają odzyskać spokój i uwagę.

Wychodzimy naprzeciw potrzebom uczniów, którzy, mimo ogromnego zaangażowania i
starań, czasem mają trudność ze skupieniem, zapanowaniem nad napięciem czy z regulacją
energii w ciągu dnia szkolnego. Wierzymy, że każdy uczeń jest inny – ma swoje mocne
strony, swoje tempo, swoje potrzeby. Dlatego wprowadzamy nowe rozwiązanie: „gniotek”,
czyli niewielkie narzędzie, może być używane w naszej szkole podczas lekcji przez uczniów,
którzy tego potrzebują.

Skimming to rodzaj autostymulacji, czyli powtarzalnych ruchów lub działań, które pomagają w regulowaniu napięcia i emocji. Może przybierać różne formy – od przesuwania palcami po fakturze przedmiotów, przez ugniatanie piłeczek czy zabawę spinnerem aż po bujanie się na krześle czy machanie stopami. Te drobne, świadome czynności uspokajają układ nerwowy, pomagają poprawić koncentrację i radzić sobie ze stresem. Różnorodne formy wsparcia sensorycznego, takie jak zabawki antystresowe, kulki czy gniotki, umożliwiają każdemu znalezienie własnego sposobu na chwilę odprężenia i odzyskanie kontroli nad emocjami.

Dlaczego taka forma wsparcia?

Niektórzy uczniowie potrzebują „mieć coś w rękach”, by ich głowa mogła spokojniej pracować. Drobny ruch – ściskanie, ugniatanie, przekładanie – pomaga rozładować napięcie, zmniejszyć stres i poprawić koncentrację.

Co daje ta inicjatywa?

● wspiera skupienie i samoregulację emocji,
● pomaga rozładować stres i napięcie,
● pozwala zachować uważność na lekcji,
● buduje kulturę empatii i zrozumienia dla różnorodnych potrzeb uczniów.

Kto może skorzystać?

Gniotki w szkole mogą być wsparciem dla uczniów o różnych potrzebach. W praktyce oznacza to, że skorzystać mogą z tego:

1. Uczniowie odczuwający stres lub napięcie – w chwilach przed sprawdzianem, wystąpieniem publicznym czy dużym natłokiem obowiązków szkolnych gniotek pomaga uspokoić emocje.
2. Osoby mające trudności z koncentracją – podczas lekcji lub nauki w domu
   manipulacja gniotkiem może poprawić skupienie i ułatwić przyswajanie materiału.
3. Wszyscy uczniowie w ramach profilaktyki – gniotek może być narzędziem
   wspierającym odpoczynek, regulację napięcia mięśniowego i emocjonalnego w ciągu dnia szkolnego.

To prosty gest, ale za nim stoi ważna idea: każdy uczeń ma prawo uczyć się w sposób, który mu służy

Wypróbuj „Gniotki” i sprawdź, czy taki sposób wsparcia jest dla Ciebie. Zachęcamy też do korzystania z innych szkolnych rozwiązań wspierających samoregulację i relaks, np. z fotela do masażu w sali aktywnej czy krótkiego wyciszenia w naszej “cichej sali”.

Co można robić przez 4 godziny i 59 minut w ciągu dnia? Korzystać z Internetu. Tak wynika z raportu Instytutu Badawczego NASK na temat funkcjonowania dzieci i młodzieży w sieci. Średnio tyle czasu korzystają oni między innymi ze smartfonów, by słuchać muzyki, grać czy korzystać z mediów społecznościowych. W weekendy ten czas wydłuża się do 5 godzin i 16 minut.

Zatem średnio w roku 2024 osoby w wieku od 15 do 19 lat w ciągu tygodnia spędziły niemal 30,5 godziny wyłącznie w Internecie!

Co ciekawe, raport wskazuje, że istnieje duża rozbieżność między deklarowanym przez nastolatki czasem spędzania czasu przed ekranem a szacunkami rodziców. W oczach dorosłych, młodzież spędza znacząco mniej czasu w sieci niż jest to w rzeczywistości.

Trudno stwierdzić, jaka część tego czasu dotyczy używania smartfonów w szkołach. Jednak w raporcie zaznaczono, że aż 45% nastolatków korzysta z Internetu podczas przerw.

W liceum LifeSkills zdajemy sobie sprawę z mechanizmów, które towarzyszą nadmiernemu korzystaniu ze smartfonów i nieustannej obecności w sieci. Według raportu NASK przodującymi aktywnościami w Internecie wśród młodzieży jest słuchanie muzyki, komunikacja, korzystanie z mediów społecznościowych oraz granie.  Oznacza to, że aktywność cyfrowa może wypychać kontakt bezpośredni, ruch, sen, hobby czy czas rodzinny na rzecz samotnego spędzania czasu przed ekranem smartfona.

Sprzyja temu tzw.: pętla dopaminowa – mechanizm neurobiologiczny uruchamiany, gdy urządzenie cyfrowe działa jak system nagrody. Każde kliknięcie, polubienie, wiadomość lub nowa treść uruchamia wyrzut dopaminy w mózgu. Młody użytkownik uczy się powtarzać zachowanie, które przynosi natychmiastową przyjemność, nawet jeśli w długiej perspektywie jest to dla niego szkodliwe. Mechanizm ten sprzyja nałogowemu sprawdzaniu telefonu, nawet bez realnej potrzeby.

Przed rozpoczęciem zajęć, uczniowie LifeSkills muszą odłożyć swoje telefony do specjalnej, zamykanej na klucz gabloty. Wierzymy, że dzięki temu odzyskują zdolność skupienia uwagi na rzeczach istotnych dla ich indywidualnego rozwoju. Uwagi, z której nastolatki są okradane poprzez narzucające się reklamy, treści i powiadomienia.

1 Presja by być najlepszym

Wielu uczniów odczuwa ogromny nacisk ze strony rodziców, nauczycieli czy nawet rówieśników, aby osiągać perfekcyjne wyniki. Ciągłe porównywanie się z innymi oraz obawa przed porażką powodują uczucie stresu, które może prowadzić do problemów emocjonalnych. W tym wieku trudno zrozumieć, że ważniejsze jest dbanie o swoje dobre samopoczucie każdego dnia, a nie ściganie się z innymi w codziennym poczuciu bycia gorszym. Presja jest ogromna i często wymaga wielu rozmów i podkreślania mocnych stron każdego ucznia.

2 Hejt i wyśmiewanie przez rówieśników

Relacje z innymi uczniami mają ogromny wpływ na samopoczucie. Hejt i brak akceptacji w grupie mogą sprawić, że młoda osoba czuje się samotna i wykluczona.

3 Brak zrozumienia ze strony nauczycieli

Nie wszyscy nauczyciele są w stanie dostrzec, z jakimi problemami borykają się ich uczniowie. Często nie widać tego na pierwszy rzut oka. Zamiast wsparcia, często spotykamy się z krytyką, co dodatkowo pogłębia poczucie bezradności.

Wiele osób zastanawia się, po co uczy się rzeczy, które wydają się nie mieć zastosowania w codziennym życiu. Brak praktycznego wymiaru edukacji prowadzi do frustracji i demotywacji.

1 Skup się na tym, co ważne poza nauką

 Szkoła to nie tylko oceny – to także relacje, rozwijanie pasji i zdobywanie doświadczeń społecznych. Znajdź grupę ludzi, z którymi możesz się dogadać, a czas spędzony w szkole stanie się mniej przytłaczający. Znajdź zajęcia, które Cię interesują, a nie będziesz mogła/mógł doczekać się kolejnych.

2 Nie bój się prosić o pomoc

Jeśli czujesz, że presja i trudności Cię przerastają, porozmawiaj z kimś zaufanym – rodzicem, nauczycielem lub pedagogiem szkolnym. Nie musisz radzić sobie ze wszystkim samodzielnie.

3 Nie dąż do perfekcji

Zamiast próbować być najlepszym we wszystkim, skup się na tym, co naprawdę jest dla Ciebie ważne. Nie każda ocena definiuje Twoją wartość, a błędy są częścią nauki.

Choć niektóre lekcje mogą wydawać się bezsensowne, warto szukać w nich czegoś wartościowego. Czasem chodzi nie o wiedzę, ale o rozwijanie wytrwałości, umiejętności logicznego myślenia czy pracy w grupie.

5 Zarządzaj stresem

Naucz się technik relaksacyjnych, takich jak głębokie oddychanie czy medytacja. Regularne przerwy w nauce, aktywność fizyczna i czas na pasje mogą pomóc w redukcji napięcia.

1 Duże klasy i brak indywidualnego podejścia

W dużych grupach nauczyciel często nie ma możliwości skupić się na indywidualnych potrzebach każdego ucznia. Dlatego uczniowie często decydują się na korepetycje w liceum. W szkole nauka w małych grupach pozwala na bardziej spersonalizowane podejście.

2 Problemy z koncentracją

Hałas w klasie, zmęczenie czy nadmiar materiału mogą powodować trudności w skupieniu uwagi. Tymczasem dobra koncentracja jest kluczowa, by skutecznie przyswajać wiedzę. Koncentracji sprzyjają mniejsze klasy lub nauka kluczowych przedmiotów w małej grupie.

3 Brak czasu na powtórki i ćwiczenia

Program nauczania jest często przeładowany, a nauczyciele muszą realizować go w określonym tempie. To sprawia, że uczniowie, którzy potrzebują więcej czasu na zrozumienie tematu, mogą zostać w tyle.

Każdy z nas uczy się inaczej – niektórzy przez słuchanie, inni przez praktykę czy wizualizacje. Szkolne metody nie zawsze odpowiadają na te różnice, a w dużej grupie szkolnej wprowadza się schematy, które mają pasować do większości.

1 Ustal priorytety

Nie wszystko w szkole jest równie ważne. Skup się na przedmiotach, które są kluczowe dla Twoich planów (np. matura z matematyki czy języka angielskiego). Nie wszystko musisz opanować na 100%. Mniej istotne tematy możesz odpuścić lub poświęcić im mniej czasu. Istnieją szkoły, które podchodzą do tego tematu nowocześnie i elastycznie. Czasem warto skupić się na tym, co jest wymagane na egzaminie, a mniej istotne szczegóły zostawić na później. Ustal z nauczycielem, które tematy są kluczowe, a które można potraktować jako mniej pilne.

2 Pracuj w małych grupach

Nauka z rówieśnikami może być efektywna, pod warunkiem, że wszyscy są zaangażowani. Wymiana pomysłów i wzajemne tłumaczenie trudnych zagadnień pomaga lepiej je zrozumieć i przy okazji miło spędzić czas.

3 Zadbaj o koncentrację

Wyeliminuj rozpraszacze podczas nauki. Odłóż telefon, znajdź ciche miejsce i rób przerwy, by zachować świeżość umysłu. Czasem pomaga też na przykład siedzenie w pierwszej ławce na przedmiotach, które są dla Ciebie najważniejsze.

Zamiast uczyć się wszystkiego na raz, rozłóż materiał na mniejsze części i ucz się systematycznie. Dzięki temu unikniesz przytłoczenia.

1 Zorganizuj naukę

Nie zostawiaj wszystkiego na ostatnią chwilę. Rozplanuj naukę w taki sposób, aby codziennie przyswajać niewielkie porcje materiału. Dzięki temu unikniesz poczucia przytłoczenia.

2 Rób przerwy i dbaj o regenerację

Ciągła nauka bez odpoczynku może prowadzić do wyczerpania i obniżenia efektywności. Rób regularne przerwy, spaceruj, ćwicz lub po prostu odpoczywaj. Zdrowy sen to również klucz do zachowania koncentracji.

3 Przygotuj się do warunków egzaminu

Jeśli boisz się, że trema Cię sparaliżuje, spróbuj oswoić się z sytuacją egzaminacyjną. Rozwiązuj arkusze w warunkach zbliżonych do tych, które będą na egzaminie.

4 Porozmawiaj o swoich obawach

Podziel się swoimi uczuciami z bliskimi lub rówieśnikami. Często samo wyrażenie strachu pomaga spojrzeć na sytuację z innej perspektywy. Jeśli potrzebujesz wsparcia, skonsultuj się z psychologiem szkolnym.

5 Zastosuj techniki relaksacyjne

Ćwiczenia oddechowe, medytacja czy joga mogą pomóc w obniżeniu napięcia. Przed egzaminem skup się na głębokim i spokojnym oddechu – to prosty sposób na redukcję stresu.